گردشگری و کافه گردی
شهریور ۲۱, ۱۳۹۳
گنبد سلطانیه نگین فلات زنجان
شهریور ۲۱, ۱۳۹۳
نمایش همه

” باغ فردوس “

از بی برگی تا موزه

 باغ و عمارت ییلاقی “فردوس” در اراضی “محمدیه” با دو عمارت در شمال و جنوب به دستور “محمد شاه قاجار” (۱۲۶۴-۱۲۵۰ ) ساخته شد . بعدها عمارت شمالی به کلی ویران شد و عمارت جنوبی فعلاً پابرجاست . این باغ به شماره­ی ۱۸۷۶ در یازدم مردادماه ۱۳۷۶ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید در ابتدا اراضی “الهیه” (از طرف جنوب) و دره­ی “تجریش” (ازطرف مشرق) جزو اراضی این باغ بود باغ فردوس ساختمانی مجلل و با عظمت داشت که یکی از آنها به نام “ قصر محمدیه” معروف بود اراضی این قصر ، فعلاً به نام محمدیه خوانده و بخشی از تجریش محسوب می­شد متاسفانه ” قصر محمدیه ” یک سره خراب شده و امروز اثری از آن باقی نیست .

تاریخ بنای ” باغ فردوس” به دوران “محمد شاه” سومین پادشاه قاجار می­رسد پایه­ی این باغ و عمارت ییلاقی را حاجی”میرزا آقاسی ” صدرعظم محمد شاه بنا نهاد .

در زمان سلطنت محمد شاه شیخ “جعفر کبیر” از علمای بزرگ شیعه ، برای زیارت “مشهد” از “نجف” عازم “تهران” شد و محمدشاه از او در قصر محمدیه پذیرایی کرد . هم او بود که شمیران را “بهشت” و محمد شاه را “ باغبان بهشت ” خوانده محمد شاه که به بیماری نقرس مبتلا بود هنوز ساختمان باغ به اتمام نرسیده بود که درگذشت .

بعد از فوت محمد شاه در سال ۱۲۶۴ ه ق ” ناصرالدین شاه” اراضی اطراف این باغ را از مالکان خرید و به  باغ افزود پس از اینکه دختر خود را به “معیرالممالک” ، پسر “نظام الممالک “، داد، این باغ را به عنوان هدیه ازدواج به او بخشید و از او خواست ساختمان عمارت جنوبی را تمام کند معیرالممالک که خود معمار بود ؛ پس از خرج مبالغی هنگفت ، ساختمان را به اتمام رساند و مراسم عروسی را در همین باغ برگزار کرد .

پس از فوت معیرالممالک داماد شاه این باغ و ساختمان به پسرش “دوست علی خان معیرالممالک” رسید دوست علی خان به باغ و ساختمان آن اهمیتی نمی­داد و هروقت به ییلاق می­آمد نزدیک مظهر قنات زیر چناره­ها برای خود خیمه و خرگاهی بر پا می­کرد درنتیجه به دلیل عدم مراقبت و رسیدگی این ساختمان رو به خرابی گذاشت او سنگ­های مرمر بنا را از جا کند و درنما عمارت امیریه (مدرسه نظام فعلی) به کار برد .

“علی اکبرین عبدالجلیل چاپارباشی” درباره­ی باغ فردوس در دوران مالکیت دوستعلی خان معیرالممالک چنین می­نویسد ؛ “ باغ فردوس معیری ” که معیرالممالک نظام­الدوله­ی مرحوم کرورها خرج عمارت و باغ آن کرد و حقیقتاً حکم فردوس طهران راداشت در این دو سال نه تنها از بی مبالاتی و ناقص عقلی و لجاجت فرزند ناخلفش معیرالممالک ثانی ، به کل از حلیه آبادی افتاد بلکه پارسال و امسال هرروز صد نفر عمله ، هریک روزانه صدتومان ضرر فاحش زده ، به حکم آن ناخلف پسر تمام آن عمارت را کوبیده و درختان قوی هیکل آن­جا را که هریک در رفعت و بلندی با چرخ برین همسری می­نمود از بیخ و بن بریده به سوخت مطبخ و کارخانه تماماً آتش زد ه بسوخت باغ به آن ظرافت که در بیست سال قبل محل حسد و حیرت مردمان هوسکار بود؛ امروز مسکن دد و دام گردیده ، ضرب­المثل و محل عبرت هر ناظر و بیننده است .”

“دیولافوا” در سفر نامه­ی خود در ۱۲۹۹ ه ق پس از بازدید باغ­ها و عمارات تجریش در باره باغ فردوس چنین می­نویسد «در اطراف تجریش ، باغ­ها و عمارات زیادی وجود دارد یکی از آنها «باغ فردوس» است که به داماد شاه (ناصر الدین) تعلق دارد در وسط این باغ بزرگ که پر از چنارهای قطور و بلنداست قصر ناتمامی دیده می­شود که در شرف خراب شدن است . یک نقاش مبتدی ایتالیایی ، دیوارهای آ  را به عوض نقاشی ، کثیف کرده است در بدنه­ی دیوارها ، مجالس رقص اروپایی و اشکال مضحکی کشیده شده است در یک زاویه­ی عقب که گویا خوابگاه باشد تصویر یک مرد اروپایی را کشیده که شلواری از پارچه نخودی رنگ و نیم تنه خاکستری پوشیده و شاپوی مدوری بر سر دارد که روی گوش­ها افتاده و سواره جلوی دختری ایستاده و با او راز و نیاز دارد.

البته نقاش خواسته است نمونه­ای از اخلاق اروپاییان را به ایرانیان نشان دهد در این کاخ جلاد و مکنت با هم آمیخته شده می­توان به زندگی اعیان ایرانی پی برد .

ازاره­های تالار ، به شکل نوارهای عقیق مانند رنگ شده و درها چوب سدر و با عاج ، خاتم کاری شده است اما کف اتاق­ها را با خاک پر کرده­اند و کوبیده­اند و حتی با آجرهای معمولی هم فرش نکرده­اند .

این بنا به واسط بی مواظبتی در شرف انهدام است ده سال دیگر بام­ها خراب و بیست سال دیگر قصر مبدل به تپه­ی خاکی خواهد شد »

حاجی”میرزاحسن” پسر حاجی “میرزاخلیل ” تاجر شیرازی که در سراسر امیر حجره داشت باغ فردوس را از دوستعلی خان معیرالممالک خرید و دست به تعمیرات آن زد سقف دو اتاق دوطرف تالار بالا را برای سبک شدن اتاقهای زیرین برداشت و همین امر باعث خراب شدن اتاق­های زیرین شد چندسال مالک این باغ بود و دراین باغ مهمانی­ها داد پدر او که از ولخرجی پسر اطلاع یافت او را به شیراز خواست و درنتیجه باغ چندسالی متروک ماند.

پس ا ز او “میراز حسین تهرانی ” درسال ۱۳۰۸ ه ق مالک باغ شد او هم عمارت شمالی را به کلی خراب و تمام درخت­هایی را که نظام­الوله کاشته بود قطع کرد پس از فوت او ، اراضی این باغ میان ورثه تقسیم شد و وراث هم هریک سهم خود را فروختند .

در حدود سال ۱۳۱۸ ه ق در زمان مظفرالدین شاه ” میرزا اسماعیل خان امین الملک” برادر “امین السلطان اتابک ” آنجا را خریداری کرد دیوار باغ را ازنو بنا کرد و دو طاق مهتابی  سابق­الذکر را پوشاند و یک دستگاه اندرونی و حمام در طرف غرب ساختمان اصل افزود پس از امین الملک ورثه­ی او از عهده­ی نگاهداری باغ برنیامدند .

در حدود سال ۱۳۲۹ ه ق برای سومین بار باغ رو به خرابی گذاشت ” محمد ولی خان سپهسالار تنکابنی” (خلعتبری) آن را از وراث ” امین الملک” به مبلغ هیجده هزار تومان خرید مرحوم سپهسالار عمارت را مرمت و باغ را آباد و قنات آن را دایر کرد و استخرهایی در باغ ساخت و سردری عالی ، در جلو میدانگاه فعلی احداث کرد هریک از این استخرها چندین فواره داشت لوله کشی فواره­ها به استخر شمالی باغ که هنوز وجود دارد کشیده شده بود و منبع آب تمام فواره­ها بود هروقت شیر فواره­ها باز می­شد استخرها که در شیب باغ ساخته شده بودند منظره جالب پیدا می­کردند .

” تجارتخانه طومانیانس ” از محمد ولی خان سپهسالار مبلغیطلب کار بودبرایوصول طلب خود به عدلیه مراجع کرد . مراجع امر پس از رسیدگی باغ و عمارت را در مقابل طلب به طومانیانس دادند پس از چندی دولت وقت در مقابل   وجهی که از طومانیانس طلب کار بود باغ را ضبط کرد و اراضی آن را متری دو تمان و سه تومان به کارمندان وزارتخانه فروخت که قیمت آن را پنج ساله به اقساط بپردازند قسمتی که باغ فردوس کنونی است در سال ۱۳۱۶ ه ش به دستور ” علی اصغر حکمت ” ، وزیر معارف خریداری شد و عمارت آن مرمت گردید و ” دبیرستان شاپور” تجریش در آنجا دایر شد .

در دوران “پهلوی دوم ” این بنا به دفتر برنامه ریزی جشن­های ۲۵۰۰ ساله اختصاص یافت پس از انقلاب نیز در اختیار ” صدا و سیما” و بعد آن زیر نظر ” وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی” به ” مرکز اسلامی آموزش فیلم سازی ” تبدیل شد و سپس با هماهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ” بنیاد سینمایی فارابی” ، ” سازمان میراث فرهنگی” کشور و ” شهرداری تهران ” برای محل دائمی «موزه ­سینما» در نظر گرفته شد و موزه­ی سینما در ۲۸ شهریور ۱۳۸۱ با حضور رئیس جمهور وقت افتتاح شد.

هم اکنون باغ فردوس دو ورودی اصلی در شمال ( اولی برای ورود و خروج بازدیدکنندگان باغ و دومی روبه روی عمارت اصلی و در آکس آینماست که بسته است) و چهاردر فرعی در غرب ، شرق و جنوب دارد .

این باغ شامل یک خیابان اصلی ، با آینمایی در مرکز آن است این آینما دارای ۱۰ تخت است که ازجهت شمال هر تخت با ارتفاع تقریبی ۱۲ سانتیمتر با شیبی ملایم به طرف حوض مربع پایان می­یابد و دو خیابان فرعی هم هست که در دو طرف این خیابان چنار سربه فک کشیده قرار دارند و به فاصله معین پلکان­های سنگی تعبیه شده است سطح باغ نیز با باغچه متعدد تقسیم شده است .

باغ فردوس

باغ فردوس

عمارت باغ فردوس در قسمت شمالی باغ ساخته شده و از ابتدا به صورت کاخ ومحل اقامت اعیان ، تزئین شده است  مساحت باغ بیست هزار متر مربع است و طول آن در حدود دویست و هشتاد متر و مساحت عمارت هزار متر مربع ، شامل سه طبقه و نیم ، به عرض ۲۶ متر وبه طول تقریباً ۳۴ متر است شیب زمین آن از شمال غربی به جنوب شرقی است و تندی این شیب به حدی است که کف طبقه اول بنا با قسمت جنوب باغ و سقف آن با قسمت شمال باغ هم سطح است .

در مقطع ساختمان ، نحوه­ی جالبی از ترکیب فضاها رامی­توان دید به طوری که قسمت میانی ساختمان ۲ طبقه و هردو جبهه­ی شرقی و غربی عمارت ۳ طبقه هستند نیم طبقه نیز در طبقه سوم به صورت یک ایوان در ضلع شرقی و غربی عمارت بوده است روزی که “رضا شاه” برای بازدید آمده بود وقتی به طبقه سوم رسید گفت” اگر این ایوان هم سالن بود بد نبود” سپس به دستور وزارت فرهنگ این دو تالار هم ساخته شد و طبقه سوم فعلی درآمد . یک ایوان بزرگ با ۴ ستون در نمای شمالی و مرتبط با باغ قراردارد و ایوان کوچک­تری در طبقه سوم با ۴ ستون کار شده در نمای جنوبی قراردارد .

قسمت میانی عمارت ، دو تالار بزرگ به عرض ۱۰ و طول ۱۹ متر در دو طبقه روی هم دارد که تالار طبقه اول به ارتفاع۲۰/۸ متر تا زیر طبقه سوم ادامه دارد و تالار بالایی به  ارتفاع ۷ متر ، روی تالار زیرین قرار گرفته است . سقف تالار اول تماماً از مقرنس­های گچی و به شکل خاصی پوشیده شده است و درقدیم با تخته نمدی که مخصوص همین تالار ، در یزد ساخته شده ، مفروش بود . روی دیوارهای جانبی و دهانه در جنوبی تزئینات گچی پرکاری دیده می­شود .

در بالای درهای ورودی این تالار گچ­بری­های به شکل دوایری خالی به چشم می­آیند که نشانگر محل تصاویر قدیم بوده­اند بدنه تالار تا زیر گچ بری­ها از سنگ مرمر اعلای یزد بوده است که در زمان دوستعلی خان معیرالممالک و به فرمان او سنگ­ها را کنده و به عمارت امیریه ( مدرسه نظام )منتقل کردند وکف تالار را با کاشی فرش کردند تالار اول سه در جنوبی و یک در شمالی به باغ دارد . همچنین در ضلع شمالی تالار دو شاه­نشین به صورت نیم طبقه و یک شاه­نشین (ایوان) در ضلع جنوبی تالار قرار دارد که با اتاق­های طبقه دوم مرتب است و ازداخل تالار ، بدان راهی نیست . سقف تالار دوم ساده و دور تا دورش گچ بری است .

به جز تالار اول (حوضخانه ) و تالار دوم ۸ اتاق در طبقه اول و ۸ اتاق در طبقه دوم وجود دارد و البته اتاق­هایی نیز در طبقه سوم وجود دارد که بعد به بنا اضافه شده است سرویس­های بهداشتی که خارج از عمارت هستند در سال­های متمادی تغییرات اساسی در آنها داده شد .

بام عمارت شیروانی و به سبک خانه ­های شمیران است درها و پنجره ها تماماً از چوب و شیشه های رنگی ساخته شده اند هلال فوقانی پنجره­ها از آیینه و چوب کار شده و در همه آنها منبت کاری دیده می­شود در تالار اول و شاه­نشین  جنوبی آن  ارسی­های بزرگی با منبت کاری  و شیشه­های رنگی و آیینه قرار دارد برای رفتن به طبقات دو  راه پله با نرده­های چوبی وکار شده وجود دارد که راه پله ضلع شرقی تا طبقه دوم و راه پله­ی ضلع غربی تا طبقه سوم ادامه دارد .

کف پله چوب است و کف اتاق و تالار ها پارکت شده­اند در قدیم دیوارهای اتاق­ها تا زیر طاقچه­ها از سنگ مرمر صیقلی پوشیده شده بود که اکنون اثری از سنگ­ها دیده نمی­شود .همچنین دیوار تالار طبقه پایین با کاغذ طلایی برجسته تزئین شده بود که هم­اکنون  از کاغذها اثری نیست .

عمده تزئینات عمارت باغ فردوس را، گچ بری­های نفیس و زیبا آن تشکیل می­دهد که در نوع خود بی­نظیرند .

” سموثل گرینگ در خصوص تزئینات عمارت چنین می­نویسد ، “… به عقیده­ی من کوشش داشته اند که میان بنا و اطراف آن ، تناسبی در کار باشد و تزئینات را در مرکز بنا جمع کرده برای مزید جلوه حول و حوش آن را ساده قراردادند ؛ و به همین قصد درجلوی خانه­های عمارت در عوض ستون ­های کوچک زیاد چهار ستون ضخیم بزرگ نصب نموده­اند و از طرز بنای این ستون ­ها معلوم می شود که معماری ایران ،اکنون،در کار تغییر و تبدیل است اگر این ستون­های ضخیم خالی و ساده می­بود یک نوع اثر ناهمواری می­نمود ولی به طرز زیبای نقش­های قشنگی در دور آن پیچیده بالا می­رود و و در بالای آنها سر ستون های بسیار عالی و ظریف ساخته­اند حتی در سر ستون­ها وسر دیوار ، همین نقشه ها را امتداد داده به طوری که آنها ستون­ها به تندی اشجار اطراف مشابهت بهم رسانده­اند .

به واسطه حرارت هوا ، ما بین بنا مرکزی و ابنیه­ی دست راست و چپ دالان­های عریض قرار داده­اند تا هوا از یک طرف آن، به طرف دیگر جاری باشد نیز دریچه­های بام شیروانی را باز گذارده­اند که سقف  اتاق بادگیر بشود و در اغلب ییلاق­های ایرانی، خانه را همین طور  ساخته­اند ….

تالار پذیرایی به قدر تمام عرض بن طول دارد درها را منبت نموده­اند و در هر قسمت تالار ارسی بزرگ که از زمین اتاق به سقف و ازیک سمت اتاق به سمت دیگر می­رسد قرارداده شده هریک از ارسی­ها از شبکه­های با پیچ و خم مشبک وبه شیشه­های الوان مزین است دیوارهای اتاق را تا طاقچه از سنگ مرمر صاف صیقلی ساخته­اند و بر روی دیوار صورت­های دخترها درحالت رقص کشیده شده .

گذشته از این تالار پذیرایی با شکوه اتاق­های متعددی دیگر موجود است که شخص از تماشای هر یک مبهوت و متحیر می­ماند و از ظرافت و غرائب و گچ­بری­ها و آیینه بندی­های آن متعجب می­گردد دالان طرف شمال که به سمت تهران چشم انداز دارد به قدری با عظمت و جلال است که من مافوق آن را ندیده­ام … شخص بعداز تماشا و حظ از تماشای نقش­های عجیب و غریب گچبری ایران به فکر تحقیق جهات آن عمل و قشنگی و تزئینات نمی­افند معهذاء باید دانست که برای ساختن تمام این نقشه های ظریف بنا ایرانی جز قالب آهنی چیزی نداشته است “

” استاد عشقی ” و ” رجبی” در سال ۱۳۶۲ گچ­بری­های باغ فردوس را (که در طول زمان آسیب دیده بود) مرمت و باسازی کردند آقای عشقی در خصوص گچ­بری عمارت چنین می­گوید ” گچ­بری­های باغ فردوس اخیراً بازسازی و مرمت شده است ، ۹۰ درصد گچ­بری­ها قبل از باسازی ازمیان رفته و تعمیر و احیای آنها ، مستلزم وقت بسیار بوده برای شروع کار ، ابتدا از وضع موجود و خرابی­های واقع شده در قسمت­های گوناگون بنا بطور کامل عکسبرداری شد …. اجرای کار با حدود ۱۰۰ نفر گچ­بر ( با توانایی­های مختلف ) آغاز شد و به مدت ۲ سال طول کشید که در اواخر کار ، تعداد افرادی که دربنا مشغول کاربودند  به ۲۰ نفرتقلیل پیدا کرد . مراحل مختلف کار طی شد و به پایان رسید “

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دانلود PDF روشهای کاهش هزینه سفر
تا دقایقی دیگر لینک مستقیم PDF به ایمیلتان ارسال می شود.
Increase more than 700% of Email Subscribers!
Dolor aliquet augue augue sit magnis, magna aenean aenean et! Et tempor, facilisis cursus turpis tempor odio. Diam lorem auctor sit, a a? Lundium placerat mus massa nunc habitasse, arcu, etiam pulvinar.
  • Goblinus globalus fantumo tubus dia
  • Scelerisque cursus dignissim lopatico
  • Montes vutario lacus quis preambul den
  • Leftomato denitro oculus softam lorum
  • Spiratio dodenus christmas gulleria tix
  • Dualo fitemus lacus quis preambul pat
  • Montes vutario lacus quis digit turtulis
  We hate spam and never share your details.
دانلود PDF روشهای کاهش هزینه سفر
فقط چند لحظه تا دانلود فایل PDF فاصله دارید.
ما هم مانند شما از ایمیل های اسپم متنفریم.
خبرنامه ویزای کشورهای مختلف
این خبرنامه ویژه اخبار و رویدادها در زمینه ویزای کشورهای مختلف می باشد. برای کسب اطلاع از رویدادهای گردشگری، می توانید به صفحات دیگر سایت مراجعه کنید.
SUBSCRIBE TO NEWSLETTER
Turpis dis amet adipiscing hac montes odio ac velit? Porta, non rhoncus vut, vel, et adipiscing magna pulvinar adipiscing est adipiscing urna. Dignissim rhoncus scelerisque pulvinar?
پس از وارد کردن ایمیل، pdf شروع به دانلود می کند.