قلعه ایرانشهر
شهریور ۲۱, ۱۳۹۳
آستارا شهر بامهای سفالی
شهریور ۲۱, ۱۳۹۳
نمایش همه

دهانه غلامان دروازه ای به روی باستان شناسان

سیستان نامیست یادآور شاهنامه ، اثری ادبی تاریخی و رستم پهلوان یلان افسانه ای ، اگرچه در طی دوران متمادی ، شاهنامه به تاریخ پیوست، رستم به افسانه ها ، ولی هنوز هم سیستان زیر گامهای سهمگین بادهای موسمی سی روزه نفس می کشد و استوار پابرجا بار گوشه ای از تاریخ فراموش شده زابلستان را زیر غبار فراموشی مورخان، تاریخدانان مستشرقین و به خصوص جهانگردان به دوش می کشد و در روزیست که زرتشت از کنار دریاچه هامون ظهور کند و عظمت و شکوه افسانه ای گذشته را به او بازگرداند و این امر ما را بر آن داشت که به پاس این استواری برگی از گذشته آن را در اثری تاریخی و مدفون در شنزارهایش یاد کنیم.

دهانه غلامان دروازه ای به روی باستان شناسان

به هر جا می نگری جز تپه های خاکی چیزی نمی بینی ، وزش نسیمی ملایم چهره ات را نوازش می کند و امتداد نگاهت در وسط این دشت های خاکی ، بناهایی را می بینید که گویی با دست باد ، خاکها را کناری زده تا دوباره نظاره گر آسمان باشد و نظاره گر مردم ، مردمی که روزی در دل خود جای داده بود، آن روز برای حیات و امروز برای بازگشت به روح آن حیات. با گذشت چهار دهه از کشف دهانۀ غلامان ، هنوز این شهر در زمینه مطالعات باستان شناسی مربوط به دوره هخامنشی ، درهایی جدید را به روی محققان می گشاید .

 دهانه غلامان ظاهراً تنگه ای طبیعی بوده که در دو سدۀ گذشته برده فروشان ، غلامان آفریقایی را برای فروش به بلوچان از طریق تنگه واد خاک ایران می کردند و بعدها این تنگه به این نام معروف شد . دهانه غلامان در چهار کیلومتری روستای قلعه نو و حدود چهل و چهار کیلومتری شهر زابل و در حوضۀ دریاچه هامون قرار گرفته است . این شهر را باستان شناسان ایتالیایی با همکاری مأموران اداره کل باستان شناسی در سال ۱۳۳۹ ش (۱۹۶۰ م ) در یک ناحیه بیابانی در زیر ریگهای روان و تپه های شنی یافتند .

 ساختمانهای این شهر از جهت شباهت به معماری شهرهای جدید ف قابل توجه است . سقف این بنا مثل بناهای تخت جمشید صاف و افقی نیست بلکه بیضی است هرچند در چغازنبیل معبد مهم دوران اسلامی ، نیز با استفاده از آجر ، موفق به زدن طاقهای بیضی شده اند ولی با توجه به معماری عصر هخامنشی ، خلاقیت ساکنان این منطقه در این مورد ، آنهم به دلیل مقتضیات آب و هوایی و دیگر عوامل ، قابل توجه است . در واقع معماری سنتی و فرهنگ ایران نیز به همین ابتکارات است که خود یک موزه کامل و نمونه ای برای معرفی تمدنهای باستانی است . این محل که منطقه ای بزرگ با جمعیت زیاد بوده به عنوان شهری که نقش مرکز سیاسی و اداری درانگیا(درانجیا) هخامنشی تلقی می شده و احتمالاً همین محوطه است که آنرا زارین Zarin (در زبان اعراب زرنج گفته می شود) گفته اند، ساتراپی مهمی به شمار می رفته است .

این محل به نظر می آید بیشتر ساختمانی عمودی بوده که از آن به صورت مرکز نظامی یا انبار دولتی استفاده می شده ، ولی هنوز آثار دفاعی همچون حصار و برج و بارو در آن کشف نشده است . حفار این ساختمان در اخرین اظهار نظرهای خود آنرا «خزانه» شهر معرفی کرده است. در قسمت شمال غرب دامنه دهانۀ غلامان آثار یک معبد مربوط به دورۀ هخامنشی کشف و خاکبرداری شده است که به صورت چهارگوش با چهار برج دیدبانی دیده می شود . نوع این ساختمان (ساختمان مقدس ) و به تبع آن آیینی که در آن برگزار می شده با آیین زرتشتی شباهتهایی کمی دارد (تنها نقطه اشتراک ساکنین این منطقه با زرتشتیان ، سمبل داشتن آتش است) و به دلیل تاریک بودن اتاقی که جاور مخصوص قربانی را در آن ذبح می کردند .

دهانه غلامان

دهانه غلامان

شبیه آیین میترالیسم است و از دلایل مشخص نشدن آیین ساکنین این شهر معماری ساختمان مقدس و در منتهای سادگی هم از لحاظ صوری و ظاهری و هم شیوه های خاص برای احداث و ساختمان خود بنا است.در قسمت شمال دهانۀ غلامان ، بنای بزرگی مشتمل بر یک حیاط مرکزی با اتاقهای متعدد (۴۵ اتاق اصلی و ۲ اتاق الحاقی)قرار دارد . روی هم رفته ۱۲ اتاق در شمال و مشرق ، ۱۰ اتاق در جنوب و ۱۱ اتاق در غرب وجو دارد . این بنا فقط یک در ورودی دارد که پس از وارد شدن به حیاط ، درهای متعددی را خواهیم دید که به اتاقها راه دارد . در داخل حیاط سه سکو قرار دارد که ارتفاعشان کمی بیشتر از یک متر است .

از ویژگی های جالب بنا این است که برخلاف تمام بناهای عصر هخامنشی که از سنگ ها یحجیم و بدون ملاط هستند . (از گل خام که امروزه به آن چینه می گوییم) از نوع گلی که خیلی نرم و چسبنده است ساخته شده که از آجر هم سخت تر است و به همین دلیل این بنا از ریزشهای بیابان تقریباً سالم بیرون آورده شده . وجود رواق ها و ستونها نیز نشانگر استفاده این نوع معماری در عصر هخامنشی است . علاوه بر این آثار ، تعدادی سفال و سنگهای آسیاب دستی و استخوانهای گراز و چند اثر مهم بر روی گل پیدا شده است و ظروف گلی بزرگی که هنوز باستان شناسان موفق به بازسازی شکل اصلی و در نتیجه شناخت کاربرد آنها نشده اند .

در سیستان ترکیب، تشکیل و متروک شدن تمدنها حداقل از اواخر هزارۀ چهارم ق.م شبیه هم هستند مثل شهر سوخته و دهانه غلامان که هر دو شهر در محیطی از نظر آب و هوایی شبیه به هم بوجود آمدند و پس از عبور از یک مرحله تکاملی دچار بلیه ای طبیعی یعنی از دست دادن منبع اصلی آب شدند در نتیجه به خاطر از دست دادن زمینهای قابل کشت از بین رفته اند .

و ساکنین شهر دهانه غلامان نیز شهر را با آرامش و نظم تخلیه کرده اند و در متروک شدن آن عواملی چون جنگ و آتش سوزی دخالتی نداشته اند بلکه خشک شدن ناگهانی بستر رودخانه ای که آب دهانه غلامان را تأمین می کرد دلیل تخلیه آن بوده است . و بعد از آن شهر به صورت فعلی مورد استفاده بیابان گردان قرار گرفته که نشانه های آن در تغییرات جزیی معماری و قطعه هایی از سفالهایی که باقیمانده ، تشخیص داده شده است . با اینکه ۲۷ ساختمان این شهر کشف شده (که مسلماً بیشتر از اینها بوده) اما هیچ شهری از دوره هخامنشی از نظر وسعت ، تقسیم بندی و کاربری ساختمانها و محله ها قابل مقایسه با آن نیست.

منابع:

  • ۱-مجله باستانشناسی و تاریخ شماره ۲۲ و ۲۱
  • ۲-ادبیات بهشتی شمار ه ۴ و ۳
  • ۳-هنر و مردم شماره ۶۹
  • ۴-آگاهی نامه شماره ۲۷

گردآوری و تنظیم: تارا رادفر

دهانه غلامان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دانلود PDF روشهای کاهش هزینه سفر
تا دقایقی دیگر لینک مستقیم PDF به ایمیلتان ارسال می شود.
Increase more than 700% of Email Subscribers!
Dolor aliquet augue augue sit magnis, magna aenean aenean et! Et tempor, facilisis cursus turpis tempor odio. Diam lorem auctor sit, a a? Lundium placerat mus massa nunc habitasse, arcu, etiam pulvinar.
  • Goblinus globalus fantumo tubus dia
  • Scelerisque cursus dignissim lopatico
  • Montes vutario lacus quis preambul den
  • Leftomato denitro oculus softam lorum
  • Spiratio dodenus christmas gulleria tix
  • Dualo fitemus lacus quis preambul pat
  • Montes vutario lacus quis digit turtulis
  We hate spam and never share your details.
دانلود PDF روشهای کاهش هزینه سفر
فقط چند لحظه تا دانلود فایل PDF فاصله دارید.
ما هم مانند شما از ایمیل های اسپم متنفریم.
خبرنامه ویزای کشورهای مختلف
این خبرنامه ویژه اخبار و رویدادها در زمینه ویزای کشورهای مختلف می باشد. برای کسب اطلاع از رویدادهای گردشگری، می توانید به صفحات دیگر سایت مراجعه کنید.
SUBSCRIBE TO NEWSLETTER
Turpis dis amet adipiscing hac montes odio ac velit? Porta, non rhoncus vut, vel, et adipiscing magna pulvinar adipiscing est adipiscing urna. Dignissim rhoncus scelerisque pulvinar?
پس از وارد کردن ایمیل، pdf شروع به دانلود می کند.